Abdera
Categorie: 📍 Plaats
Oorsprong: Grieks: Ἄβδηρα (Ábdēra)
Betekenis:
Abdera was een Griekse stad in Thracië, aan de noordkust van de Egeïsche Zee. De stad is vooral bekend als de geboorteplaats van de filosoof Democritus, grondlegger van de atoomleer, en van de sofist Protagoras. Hoewel Abdera geen directe rol speelde in de ontwikkeling van de Stoa, behoort zij tot de belangrijkste plaatsen uit de geschiedenis van de Griekse filosofie.
Verwant aan: Democritus · Protagoras · Atoomleer · Thracië

Academie
Categorie: 📍 School
Oorsprong: Grieks: Ἀκαδημία (Akadēmía)
Betekenis:
De Academie was de filosofische school die rond 387 v.Chr. door Plato werd gesticht in Athene. Zij geldt als de eerste langdurig georganiseerde filosofische school in de westerse geschiedenis. Binnen de Academie stonden onderwerpen als ethiek, metafysica, logica, politiek en wiskunde centraal. De school oefende grote invloed uit op vrijwel alle latere filosofische stromingen, waaronder ook de Stoa.
Verwant aan: Plato · Athene · Academici · Lyceum

Academici
Categorie: 🌿 Stroming
Oorsprong: Latijn: Academici
Betekenis:
De Academici waren de filosofen die behoorden tot de Academie van Plato. Door de eeuwen heen ontwikkelde de school zich in verschillende richtingen, waaronder de Midden- en Nieuwe Academie, die bekend werden om hun sceptische benadering van kennis. De Academici voerden regelmatig filosofische discussies met de stoïcijnen over onderwerpen als waarheid, zekerheid en de aard van kennis.
Verwant aan: Academie · Plato · Scepsis · Stoa

Adiaphora
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀδιάφορα (adiáphora)
Betekenis:
Adiaphora zijn zaken die volgens de stoïcijnse filosofie op zichzelf noch goed noch slecht zijn. Hieronder vallen onder meer gezondheid, rijkdom, schoonheid, status en bezit. Deze kunnen wenselijk of onwenselijk zijn, maar bepalen nooit de morele waarde van een mens. Alleen de deugd is werkelijk goed en alleen ondeugd is werkelijk slecht. De betekenis van adiaphora ligt daarom niet in de dingen zelf, maar in de wijze waarop men ermee omgaat.
Verwant aan: Aretè · Eudaimonia · Prohairesis · Apoproêgmena

Adiaphoron
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀδιάφορον (adiáphoron)
Betekenis:
Adiaphoron is het enkelvoud van adiaphora en verwijst naar één enkele zaak die op zichzelf moreel onverschillig is. Voorbeelden zijn geld, gezondheid of een hoge maatschappelijke positie. Binnen de Stoa bezitten dergelijke zaken geen eigen morele waarde; zij worden pas betekenisvol door de manier waarop iemand ermee omgaat.
Verwant aan: Adiaphora · Aretè · Prohairesis

Aether
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: αἰθήρ (aithḗr)
Betekenis: 
Aether is in de Griekse filosofie de zuivere, hemelse substantie waaruit volgens veel denkers de hemellichamen en de hoogste regionen van het universum zijn opgebouwd. Aristoteles beschouwde aether als een vijfde element naast aarde, water, lucht en vuur. Binnen de Stoa werd het begrip verbonden met het goddelijke vuur en de levenskracht die de kosmos ordent en doordringt.
Verwant aan: Cosmos · Logos · Pneuma · Physis

Affect
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Latijn: affectus
Betekenis:
Een affect is een gemoedsbeweging of emotionele toestand die invloed uitoefent op het denken en handelen. Binnen de stoïcijnse filosofie ontstaan schadelijke affecten uit onjuiste oordelen over wat goed of slecht is. De wijze streeft er niet naar emoties uit te schakelen, maar leert ze te begrijpen en in overeenstemming te brengen met de rede.
Verwant aan: Pathos · Apatheia · Prohairesis

Agathon
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀγαθόν (agathon)
Betekenis:
Agathon betekent letterlijk het goede. In de Griekse filosofie verwijst het naar datgene wat werkelijk waardevol is. Volgens de stoïcijnen is de deugd het enige ware goede. Zaken als rijkdom, gezondheid of macht kunnen wenselijk zijn, maar bezitten geen intrinsieke morele waarde.
Verwant aan: Aretè · Eudaimonia · Adiaphora

Agora
Categorie: 📍 Plaats
Oorsprong: Grieks: ἀγορά (agorá)
Betekenis:
De agora was het centrale plein van een Griekse stad. Het diende als ontmoetingsplaats voor handel, politiek en openbare bijeenkomsten. Filosofen kwamen er samen om te discussiëren, les te geven en ideeën uit te wisselen. Ook Zeno van Citium gaf onderwijs in de Stoa Poikile, die grensde aan de Atheense agora.
Verwant aan: Athene · Stoa Poikile · Zeno van Citium

 

Aisthesis
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: αἴσθησις (aisthēsis)
Betekenis:
Aisthesis betekent waarneming of zintuiglijke ervaring. Binnen de Griekse filosofie vormt zij het vermogen waarmee de mens de wereld via de zintuigen ervaart. De stoïcijnen beschouwden waarneming als het begin van kennis. Pas wanneer een waarneming door de rede wordt beoordeeld, kan zij leiden tot een betrouwbaar oordeel.
Verwant aan: Katalepsis · Logos · Rede

Aitia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: αἰτία (aitía)
Betekenis:
Aitia betekent oorzaak of verklaring. In de Griekse filosofie verwijst het naar datgene waardoor iets ontstaat of gebeurt. Voor de stoïcijnen heeft alles in de kosmos een oorzaak en maakt iedere gebeurtenis deel uit van een rationele, natuurlijke orde. Het onderzoeken van oorzaken helpt de mens de werkelijkheid beter te begrijpen en in overeenstemming met de natuur te leven.
Verwant aan: Logos · Physis · Cosmos

Akrasia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀκρασία (akrasía)
Betekenis:
Akrasia betekent gebrek aan zelfbeheersing of handelen tegen beter weten in. Iemand weet wat juist is, maar laat zich toch leiden door verlangens, emoties of verleidingen. Socrates ontkende dat echte akrasia mogelijk was, terwijl Aristoteles het uitvoerig beschreef. De stoïcijnen zagen akrasia als het gevolg van een onjuist oordeel en een onvoldoende gevormd karakter.
Verwant aan: Aretè · Pathos · Prohairesis · Zelfbeheersing

Alchemie
Categorie: 🌿 Stroming
Oorsprong: Arabisch: al-kīmiyāʾ, waarschijnlijk afgeleid van het Griekse chēmeía.
Betekenis:
Alchemie is een filosofische en spirituele traditie waarin de transformatie van metalen symbool staat voor de innerlijke ontwikkeling van de mens. Hoewel zij vooral bekend is door de zoektocht naar het maken van goud, richtte de alchemie zich ook op wijsheid, zuivering en geestelijke groei. De traditie werd sterk beïnvloed door het hermetisme en heeft indirect raakvlakken met de klassieke filosofie.
Verwant aan: Hermetisme · Alexandrië · Transformatie

Alexandrië
Categorie: 📍 Plaats
Oorsprong: Grieks: Ἀλεξάνδρεια (Alexándreia)
Betekenis:
Alexandrië was één van de belangrijkste culturele en intellectuele centra van de oudheid. De stad werd gesticht door Alexander de Grote en groeide uit tot een ontmoetingsplaats van Griekse, Egyptische, Joodse en oosterse denktradities. Hier ontstonden onder meer het hermetisme en belangrijke ontwikkelingen binnen de filosofie, wetenschap en religie.
Verwant aan: Hermetisme · Bibliotheek van Alexandrië · Hellenisme

Allegorie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀλληγορία (allēgoría)
Betekenis:
Een allegorie is een symbolische voorstelling waarbij personen, voorwerpen of gebeurtenissen verwijzen naar een diepere betekenis. Filosofen gebruikten allegorieën om abstracte ideeën begrijpelijk te maken. Bekende voorbeelden zijn Plato's Allegorie van de Grot en de symbolische uitleg van mythen binnen verschillende filosofische tradities.
Verwant aan: Plato · Mythe · Symboliek

Allegorische interpretatie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀλληγορία (allēgoría)
Betekenis:
Allegorische interpretatie is een manier van uitleggen waarbij een tekst, mythe of verhaal niet alleen letterlijk wordt gelezen, maar ook wordt opgevat als drager van een diepere symbolische of filosofische betekenis. Deze methode werd toegepast door verschillende Griekse filosofen en kreeg later een belangrijke plaats binnen het hermetisme, het neoplatonisme en de vroegchristelijke filosofie.
Verwant aan: Allegorie · Mythe · Hermetisme

Aletheia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀλήθεια (alḗtheia)
Betekenis:
Aletheia betekent waarheid of onthulling. In de Griekse filosofie verwijst het naar de werkelijkheid zoals zij werkelijk is, zonder misleiding of schijn. Filosofen als Parmenides, Plato en Aristoteles gaven ieder een eigen invulling aan dit begrip. Voor de stoïcijnen ontstaat waarheid wanneer de rede overeenstemt met de werkelijkheid en het oordeel juist is.
Verwant aan: Logos · Katalepsis · Rede

Amor Fati
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Latijn: amor fati ("liefde voor het lot")
Betekenis:
Amor Fati betekent het lot liefhebben. Hoewel de uitdrukking zelf niet uit de klassieke Stoa afkomstig is, verwoordt zij een houding die nauw aansluit bij de stoïcijnse levenskunst: niet alleen aanvaarden wat het leven brengt, maar het ook omarmen als onderdeel van de natuurlijke orde. De term werd vooral bekend door de filosoof Friedrich Nietzsche, maar vindt haar wortels in stoïcijnse ideeën over voorzienigheid, lot en instemming met de natuur.
Verwant aan: Logos · Physis · Voorzienigheid · Lot

Analogie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀναλογία (analogía)
Betekenis:
Een analogie is een vergelijking tussen twee zaken op basis van overeenkomst. Binnen de filosofie wordt een analogie gebruikt om complexe ideeën begrijpelijk te maken door ze te vergelijken met iets bekends. Filosofen maken vaak gebruik van analogieën om abstracte begrippen zoals de ziel, de natuur of de deugd te verduidelijken.
Verwant aan: Argument · Logos · Redenering

Analyse
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀνάλυσις (análysis)
Betekenis:
Analyse is het systematisch onderzoeken van een onderwerp door het op te delen in afzonderlijke onderdelen. Binnen de filosofie wordt analyse gebruikt om begrippen, redeneringen en vraagstukken helder te maken. Het doel is niet alleen kennis te verzamelen, maar ook beter te begrijpen hoe verschillende elementen met elkaar samenhangen.
Verwant aan: Logica · Argument · Dialectiek

Anamnesis
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀνάμνησις (anámnēsis)
Betekenis:
Anamnesis betekent herinnering of her-innering. In de filosofie van Plato is het de leer dat ware kennis niet wordt aangeleerd, maar wordt herinnerd, omdat de ziel vóór de geboorte al kennis van de waarheid bezat. Hoewel de stoïcijnen deze opvatting niet deelden, speelt het begrip een belangrijke rol in de geschiedenis van de Griekse filosofie.
Verwant aan: Plato · Ziel · Kennis

Ananke
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: Ἀνάγκη (Anánkē)
Betekenis:
Ananke betekent noodzaak, onvermijdelijkheid of lotsbestemming. In de Griekse filosofie en mythologie staat het begrip voor de kracht waaraan zelfs de goden onderworpen zijn. Binnen de Stoa sluit het aan bij het idee dat de kosmos wordt bestuurd door een rationele en noodzakelijke orde, waarin alles volgens oorzaak en gevolg verloopt.
Verwant aan: Logos · Lot · Voorzienigheid · Cosmos

Andreia
Categorie: ⚖️ Deugd
Oorsprong: Grieks: ἀνδρεία (andreía)
Betekenis:
Andreia is de Griekse benaming voor moed en vormt één van de vier kardinale deugden binnen de klassieke filosofie. Voor de stoïcijnen is moed niet de afwezigheid van angst, maar het vermogen om ondanks moeilijkheden, gevaar of tegenslag het juiste te blijven doen. Ware moed wordt geleid door wijsheid en staat altijd in dienst van de deugd.
Verwant aan: Aretè · Wijsheid · Rechtvaardigheid · Matigheid

Anima
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Latijn: anima
Betekenis:
Anima is het Latijnse woord voor ziel of levensadem. In de klassieke filosofie verwijst het naar het levensbeginsel dat mens en dier bezielt. De betekenis van het begrip verschilt per filosofische stroming. Binnen de Stoa wordt de ziel opgevat als een verfijnde vorm van pneuma, de levenskracht die lichaam en geest met elkaar verbindt.
Verwant aan: Pneuma · Ziel · Animus

Animus
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Latijn: animus
Betekenis:
Animus betekent geest, verstand of gemoed. In de Romeinse filosofie verwijst het vaak naar het denkende en oordelende deel van de mens. Stoïcijnse auteurs zoals Seneca gebruiken het begrip regelmatig om het innerlijk van de mens aan te duiden: de plaats waar oordelen ontstaan en waar karakter wordt gevormd.
Verwant aan: Hegemonikon · Ziel · Prohairesis

Anthrôpos
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἄνθρωπος (ánthrōpos)
Betekenis:
Anthrôpos is het Griekse woord voor mens of menselijk wezen. Binnen de Griekse filosofie wordt de mens beschouwd als een redelijk wezen dat in staat is tot zelfkennis, morele ontwikkeling en het zoeken naar waarheid. Volgens de Stoa onderscheidt de mens zich van andere levende wezens door zijn vermogen om overeenkomstig de rede en de natuur te leven.
Verwant aan: Logos · Physis · Aretè · Oikeiosis

Antilogie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀντιλογία (antilogía)
Betekenis:
Antilogie is de kunst om tegengestelde standpunten tegenover elkaar te plaatsen en te onderzoeken. Het begrip werd vooral bekend door de sofisten, die beide kanten van een vraagstuk leerden verdedigen. Binnen de filosofie draagt antilogie bij aan het kritisch onderzoeken van argumenten en het scherpen van het denken.
Verwant aan: Dialectiek · Argument · Sofisten

Antinomie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀντινομία (antinomía)
Betekenis:
Een antinomie is een schijnbare of werkelijke tegenspraak tussen twee uitspraken die beide logisch verdedigbaar lijken. Filosofen gebruiken het begrip om situaties te beschrijven waarin het verstand op een grens stuit en een vraagstuk niet eenvoudig kan worden opgelost.
Verwant aan: Logica · Dialectiek · Paradox

Antisthenes
Categorie: 👤 Persoon
Oorsprong: Grieks: Ἀντισθένης (Antisthénēs)
Betekenis:
Antisthenes (ca. 445–365 v.Chr.) was een Griekse filosoof en leerling van Socrates. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van het cynisme, een filosofische stroming die eenvoud, zelfbeheersing en onafhankelijkheid centraal stelde. Zijn ideeën hadden grote invloed op Zeno van Citium, de stichter van de Stoa, waardoor Antisthenes indirect een belangrijke plaats inneemt in de ontwikkeling van het stoïcisme.
Verwant aan: Cynisme · Socrates · Zeno van Citium

Apatheia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀπάθεια (apátheia)
Betekenis:
Apatheia is een toestand van innerlijke vrijheid waarin de mens niet langer wordt beheerst door irrationele hartstochten. Binnen de Stoa betekent het niet dat iemand gevoelloos is, maar dat emoties worden geleid door wijsheid en een juist oordeel. Door te onderscheiden wat wel en niet binnen de eigen invloed ligt, ontstaat rust, evenwicht en helderheid.
Verwant aan: Pathos · Prohairesis · Aretè · Eudaimonia

Apeiron
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἄπειρον (ápeiron)
Betekenis:
Apeiron betekent het onbegrensde of oneindige. Het begrip werd geïntroduceerd door de presocratische filosoof Anaximander, die het beschouwde als de oorsprong van alles wat bestaat. Hoewel het geen stoïcijns begrip is, speelt het een belangrijke rol in de geschiedenis van de Griekse natuurfilosofie.
Verwant aan: Archê · Anaximander · Natuurfilosofie

Aphormê
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀφορμή (aphormḗ)
Betekenis:
Aphormê betekent aanleiding, afkeer of vermijdingsimpuls. Binnen de Stoa verwijst het naar de natuurlijke neiging om datgene te vermijden wat als schadelijk of ongepast wordt beschouwd. De wijze laat zich hierbij niet leiden door angst of emotie, maar door de rede en een juist oordeel.
Verwant aan: Hormê · Prohairesis · Aretè

Apodixis
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀπόδειξις (apódeixis)
Betekenis:
Apodixis betekent bewijs of demonstratie. Binnen de Griekse filosofie verwijst het naar een redenering waarmee een conclusie op logische wijze wordt aangetoond. Vooral Aristoteles gebruikte het begrip voor wetenschappelijke kennis die berust op noodzakelijke en goed onderbouwde argumenten.
Verwant aan: Logica · Argument · Aristoteles

Apologie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀπολογία (apología)
Betekenis:
Apologie betekent verdediging of pleidooi. In de klassieke oudheid verwees het naar een redevoering waarin iemand zichzelf of zijn denkbeelden verdedigde tegen beschuldigingen. Het bekendste voorbeeld is Plato's Apologie van Socrates, waarin Socrates zijn levenswijze en filosofie verdedigt tijdens zijn proces in Athene.
Verwant aan: Socrates · Plato · Athene

Apophansis
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀπόφανσις (apóphansis)
Betekenis:
Apophansis betekent uitspraak of bewering. In de logica van Aristoteles is het een zin waarin iets wordt bevestigd of ontkend en die daarom waar of onwaar kan zijn. Het begrip vormt een belangrijk onderdeel van de klassieke logica en de ontwikkeling van de filosofische argumentatie.
Verwant aan: Logica · Aristoteles · Argument

Apophatisme
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀπόφασις (apóphasis)
Betekenis:
Apophatisme, ook wel negatieve theologie genoemd, is de opvatting dat het hoogste of het goddelijke niet volledig met menselijke woorden kan worden beschreven. Daarom wordt eerder gezegd wat het goddelijke niet is dan wat het wel is. Deze benadering kreeg vooral betekenis binnen het neoplatonisme en de christelijke mystiek.
Verwant aan: Neoplatonisme · Mystiek · Hermetisme

Aporia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀπορία (aporía)
Betekenis:
Aporia betekent impasse, twijfel of een filosofisch vraagstuk zonder duidelijke oplossing. In de dialogen van Plato leidt Socrates zijn gesprekspartners vaak tot een toestand van aporia, waarin zij beseffen dat hun overtuigingen onvoldoende onderbouwd zijn. Deze erkenning vormt het begin van verder filosofisch onderzoek.
Verwant aan: Socrates · Dialectiek · Plato

Apoproêgmena
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀποπροηγμένα (apoproēgména)
Betekenis:
Apoproêgmena zijn volgens de stoïcijnen de niet-geprefereerde indifferenten. Het gaat om omstandigheden die men van nature liever vermijdt, zoals ziekte, armoede of lichamelijke pijn. Hoewel zij onwenselijk kunnen zijn, bezitten zij geen morele waarde en bepalen zij niet of iemand een goed mens is.
Verwant aan: Adiaphora · Proêgmena · Aretè · Eudaimonia

Archê
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀρχή (archḗ)
Betekenis:
Archê betekent oorsprong, eerste beginsel of fundamentele oorzaak. De presocratische filosofen zochten naar de archê van de kosmos: het oorspronkelijke principe waaruit alles is ontstaan. Zo zag Thales water als de archê, Anaximenes lucht en Anaximander het apeiron. De zoektocht naar de archê vormde het begin van de westerse natuurfilosofie.
Verwant aan: Apeiron · Natuurfilosofie · Thales · Anaximander

Aretè
Categorie: ⚖️ Deugd
Oorsprong: Grieks: ἀρετή (aretḗ)
Betekenis:
Aretè betekent deugd, voortreffelijkheid of excellentie. Binnen de stoïcijnse filosofie is de deugd het hoogste goed en de enige bron van werkelijk geluk. Een deugdzaam mens leeft in overeenstemming met de rede en de natuur en laat zich leiden door wijsheid, moed, rechtvaardigheid en matigheid. Niet rijkdom of succes bepalen de waarde van een mens, maar zijn karakter.
Verwant aan: Eudaimonia · Andreia · Sophia · Dikaiosynē · Sophrosynē

Aristoteles
Categorie: 👤 Persoon
Oorsprong: Grieks: Ἀριστοτέλης (Aristotélēs)
Betekenis:
Aristoteles (384–322 v.Chr.) was een Griekse filosoof en leerling van Plato. Hij stichtte het Lyceum in Athene en leverde belangrijke bijdragen aan de logica, ethiek, metafysica, natuurfilosofie en politiek. Hoewel zijn filosofie verschilt van het stoïcisme, heeft zij grote invloed gehad op de ontwikkeling van de westerse filosofie en het denken over deugd, rede en geluk.
Verwant aan: Plato · Lyceum · Ethiek · Logica

Askēsis
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἄσκησις (áskēsis)
Betekenis:
Askēsis betekent oefening of training. Voor de stoïcijnen is filosofie geen theoretische bezigheid, maar een dagelijkse praktijk. Door voortdurende oefening in zelfbeheersing, aandacht en karaktervorming leert de mens steeds meer in overeenstemming met de rede en de natuur te leven. Askēsis vormt daarom een essentieel onderdeel van de stoïcijnse levenskunst.
Verwant aan: Prohairesis · Aretè · Apatheia

Ataraxia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀταραξία (ataraxía)
Betekenis:
Ataraxia betekent innerlijke onverstoorbaarheid of gemoedsrust. Het begrip speelt een centrale rol binnen het epicurisme en het scepticisme, waar het wordt beschouwd als een belangrijk levensdoel. Hoewel de stoïcijnen de term minder vaak gebruikten, sluit zij aan bij hun streven naar innerlijke rust die voortkomt uit wijsheid en een juist oordeel.
Verwant aan: Apatheia · Epicurisme · Scepsis

Athene
Categorie: 📍 Plaats
Oorsprong: Grieks: Ἀθῆναι (Athênai)
Betekenis:
Athene was het intellectuele en culturele centrum van de Griekse oudheid en de bakermat van vele filosofische stromingen. Hier onderwezen onder anderen Socrates, Plato, Aristoteles en Zeno van Citium. De stad herbergde beroemde scholen zoals de Academie, het Lyceum en de Stoa Poikile, waardoor zij een centrale plaats inneemt in de geschiedenis van de westerse filosofie.
Verwant aan: Stoa Poikile · Academie · Lyceum · Zeno van Citium

Atomos
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἄτομος (átomos)
Betekenis:
Atomos betekent letterlijk "ondeelbaar". De term werd gebruikt door de Griekse filosofen Leucippus en Democritus om de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid aan te duiden. Volgens hun atoomleer bestaat alles uit ondeelbare deeltjes die zich bewegen in de lege ruimte. Hoewel de Stoa een andere natuurfilosofie ontwikkelde, vormt het begrip atomos een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van het Griekse denken.
Verwant aan: Democritus · Leucippus · Atoomleer

Autarkeia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: αὐτάρκεια (autárkeia)
Betekenis:
Autarkeia betekent zelfgenoegzaamheid, zelfvoorziening of innerlijke onafhankelijkheid. Binnen de klassieke filosofie verwijst het naar het vermogen om het goede leven niet afhankelijk te maken van uiterlijke omstandigheden. De cynici en stoïcijnen beschouwden autarkeia als een belangrijke eigenschap van de wijze, die zijn geluk vindt in de deugd en niet in bezit, macht of aanzien.
Verwant aan: Aretè · Apatheia · Cynisme · Eudaimonia

Autonomie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: αὐτονομία (autonomía)
Betekenis:
Autonomie betekent zelfbestuur of het vermogen om volgens eigen inzicht te handelen. In de filosofie verwijst het naar de vrijheid om keuzes te maken op basis van rede en moreel besef, zonder zich uitsluitend te laten leiden door externe invloeden. Hoewel het begrip vooral bekend werd door Immanuel Kant, sluit het aan bij de stoïcijnse nadruk op innerlijke vrijheid en persoonlijke verantwoordelijkheid.
Verwant aan: Prohairesis · Rede · Vrije wil

Axia
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀξία (axía)
Betekenis:
Axia betekent waarde of waardigheid. Binnen de Griekse filosofie verwijst het begrip naar de betekenis of waarde die aan een persoon, handeling of zaak wordt toegekend. De stoïcijnen maakten onderscheid tussen morele waarde, die uitsluitend voortkomt uit de deugd, en de relatieve waarde van uiterlijke zaken zoals gezondheid of rijkdom.
Verwant aan: Agathon · Aretè · Adiaphora

Axiologie
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἀξία (axía, waarde) en λόγος (lógos, leer)
Betekenis:
Axiologie is de filosofische studie van waarden. Zij onderzoekt vragen als: wat is goed, wat is waardevol en waarop baseren wij onze morele oordelen? Hoewel de term pas in de moderne filosofie ontstond, sluiten veel onderwerpen uit de axiologie aan bij de ethische vragen die al door de Griekse filosofen werden onderzocht.
Verwant aan: Ethiek · Agathon · Aretè

Axios
Categorie: 🏛 Begrip
Oorsprong: Grieks: ἄξιος (áxios)
Betekenis:
Axios betekent waardig of waardevol. Het woord wordt in de Griekse filosofie gebruikt om aan te geven dat iets of iemand een bepaalde waardering of erkenning verdient. Het begrip hangt nauw samen met axia (waarde) en speelt een rol in discussies over deugd, eer en rechtvaardigheid.
Verwant aan: Axia · Aretè · Agathon